शान्तिको अन्तिम दीप र अहंकारको अन्धोपन
वर्षौँ वनका काँडा कुल्चेर,
घाम, वर्षा र आँधी सहेर,
पत्थरसँग पाइला ठोकेर
पाण्डव फर्किएका थिए - हारेर होइन,
आगोमा पाकेको फलामझैँ
अझ बलियो भएर।
कृष्ण आए हस्तिनापुर,
हातमा हतियार थिएन,
ओठमा युद्धको गर्जन थिएन।
उनीसँग थियो केवल
शान्तिको एउटा अन्तिम दीप।
उनले भने -
“राज्य सबै तिम्रै रहोस्,
न्यायको आधा भाग देऊ।
त्यो पनि भारी लाग्छ भने
पाँच गाउँ मात्रै देऊ,
जहाँ पाँच दाजुभाइ
माटो जोतेर बाँचून्,
तर आफ्नै रगतसँग
तरबार नठोकून्।”
सभा मौन भयो।
तर अहंकारको कान हुँदैन।
दुर्योधन हाँस्यो -
त्यो हाँसोमा सत्ता थियो,
घमण्ड थियो,
र आफ्नै विनाश नदेख्ने
अन्धोपन थियो।
उसले भन्यो,
“सियोको टुप्पो अट्ने माटो पनि दिन्नँ।”
शान्ति माग्न आएका कृष्णलाई
बन्धनमा हाल्ने आदेश दियो।
त्यही क्षण
समयले आफ्नो दिशा बदल्यो।
कृष्ण मुस्कुराएनन्।
उनको आँखामा
अचानक हजार सूर्य बल्न थाले,
उनको स्वर गर्जियो -
“जञ्जिर लिएर आएको छस्?
आऊ, दुर्योधन! बाँध मलाई।
तर पहिले
यो खुला आकाश बाँधेर देखा,
हावाको गति रोक,
समुद्रका छाललाई साङ्लो लगाऊ,
सूर्यलाई आफ्नो मुट्ठीमा थुना,
समयलाई एक क्षण रोकेर देखा
त्यसपछि
मलाई बाँध्ने कुरा गर।”
र अचानक -
कृष्ण केवल कृष्ण रहेनन्।
उनको निधारमा
प्रभातका सूर्यहरू उदाए,
आँखाभित्र
चन्द्रमा र नक्षत्र घुम्न थाले।
उनको छातीभित्र
पहाड उठे,
नदीहरू बगे,
महासागर गर्जिए।
उनको श्वासबाट
आँधी जन्मियो,
उनको मौनताभित्र
मृत्युको आवाज सुनियो।
सभाका भित्ताहरू साना भए,
राजसिंहासन सानो भयो,
दुर्योधनको गर्व
धुलोको कणभन्दा पनि सानो भयो।
कृष्ण बोले -
“हेर!
त्यसभित्र तेरै जन्म छ,
तेरै मृत्यु छ।
मेरो आँखाभित्र
भूतकाल जलिरहेको छ,
मेरो हातमा वर्तमान छ,
र मेरो अर्को मुट्ठीभित्र
तिमीहरू दौडिरहेको भविष्य छ।
हेर, दुर्योधन!
त्यो मैदान देख्छस्?
त्यहाँ अहिले घाँस छ,
भोलि त्यहीँ
रथका पाङ्ग्रा रगतमा गुड्नेछन्।
आज जो भाइसँग भाइ बसेको छ,
भोलि उसैले भाइको छातीमा
वाण हान्नेछ।
आमाहरूको काख खाली हुनेछ,
पत्नीहरूको सिन्दूर पखालिनेछ,
राजमहलका दीप निभ्नेछन्।
धर्तीले यस्तो युद्ध देख्नेछ
जसको कथा
युगौँसम्म मानिसले सुनाउनेछ।”
सभा काँप्यो।
तर दुर्योधनको अहंकार
अझै काँपेन।
तब कृष्णको स्वर
पहाड फुटेझैँ गर्जियो-
“मैले शान्ति रोजेको थिएँ,
तिमीले त्यसलाई कमजोरी ठान्यौ।
मैले मित्रताको हात बढाएँ,
तिमीले त्यसमा साङ्लो हाल्न खोज्यौ।
मैले पाँच गाउँ मागेँ,
तिमीले पाँच मुट्ठी माटो पनि दिएनौ।
अब म माग्ने छैन।
अब निर्णय
मेरो हातमा मात्र छैन -
समयको हातमा छ।
अब याचना होइन,
रण हुनेछ।
जीवन जित्छ
वा मृत्यु -
तर अन्यायसँगको यो हिसाब
अब अधुरो रहने छैन।”
कृष्ण फर्किए।
सभा अझै मौन थियो।
विदुरको आँखामा आँसु थियो,
धृतराष्ट्रको हृदयमा भय।
तर इतिहासले
त्यही दिन आफ्नो फैसला लेखिसकेको थियो
जब मानिसको विनाश नजिक आउँछ,
पहिले उसको विवेक मर्छ।
र जस दिन
अहंकार न्यायभन्दा ठूलो हुन्छ,
त्यस दिन युद्ध
रणभूमिमा होइन
मानिसको मनभित्रै
सुरु भइसकेको हुन्छ।
Note : यो प्रसिद्ध कवि रामधारी सिंह 'दिनकर' द्वारा लिखित काव्य 'रश्मिरथी' (Rashmirathi) को तेस्रो सर्गमा रहेको 'कृष्ण की चेतावनी' (Krishna Ki Chetavani) कवितालाई नेपाली भाषामा अनुवाद गरी प्रस्तुत गरिएको छ / यो कविताले महाभारतको युद्ध हुनुभन्दा अघि भगवान् कृष्ण पाण्डवहरूको शान्तिदूत बनेर हस्तिनापुर जाँदा दुर्योधनको सभामा भएको ऐतिहासिक घटनालाई चित्रण गर्दछ।
Comments
Post a Comment