नाग पञ्चमी: हाम्रो संस्कृतिमा नागको स्थान, स्वरूप र सांस्कृतिक अर्थ
नाग पञ्चमी हाम्रो समाजमा पुस्तौँदेखि मनाउँदै आएको एउटा महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व हो। यस दिन घरको मूलढोकामाथि नागको चित्र टाँस्ने, पूजा गर्ने, दूध तथा अन्य सामग्री चढाउने परम्परा छ। कतिपय ठाउँमा नागलाई देवताको रूपमा पूजा गरिन्छ भने कतिपय समुदायमा नागलाई परिवार, प्रकृति र पानीसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ। तर एउटा प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठ्छ - हामीले पूजा गर्ने नाग वास्तवमा के को प्रतीक हो? नाग पञ्चमीलाई केवल सर्पको पूजा गर्ने दिनका रूपमा बुझ्ने हो कि यसभित्र हाम्रो पुरानो समाज, प्रकृति, पानी, कृषि, घर र जीवनसँग जोडिएको कुनै गहिरो अर्थ पनि छ? यही विषयलाई बुझ्ने प्रयास यस लेखमा गरिएको छ। यो सामग्री मूलतः मनोबज्र बज्राचार्यको हाम्रा चाडपर्वहरूको विवेचना मा प्रस्तुत विचार तथा परम्परागत कथा र विश्वासमा आधारित छ। त्यसैले यहाँ उल्लेख गरिएका कतिपय प्रसंगलाई धार्मिक विश्वास, लोककथा र सांस्कृतिक व्याख्या का रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ। नाग भनेको केवल सर्प हो त? सामान्य अर्थमा ‘नाग’ शब्दले सर्पलाई बुझाउँछ। हाम्रो सांस्कृतिक जीवनमा नागको बाहिरी स्वरूप पनि प्रायः सर्पकै रूपमा देखिन्छ। मन्दिरका...
